केळी पिकामध्ये पाच प्रकारचे सूत्रकृमी जास्त प्रमाणात आढळतात. सूत्रकृमी अतिसूक्ष्म लांबट धाग्यासारखे, पारदर्शक व रंगहीन असतात. त्यांची लांबी ०.२ ते ०.५ मिमी असल्यामुळे ते उघड्या डोळ्यांनी दिसत नाहीत.
केळी पिकामध्ये पाच प्रकारचे सूत्रकृमी जास्त प्रमाणात आढळतात. सूत्रकृमी अतिसूक्ष्म लांबट धाग्यासारखे, पारदर्शक व रंगहीन असतात. त्यांची लांबी ०.२ ते ०.५ मिमी असल्यामुळे ते उघड्या डोळ्यांनी दिसत नाहीत. केळीच्या कंदामध्ये सूत्रकृमीची मादी दररोज ४ ते ६ अंडी घालते, त्यातून छोटे कृमी बाहेर पडतात. हे सूत्रकृमी मुळांच्या टोकांकडून आत घुसून नुकसान करतात.
सूत्रकृमींचे वर्गीकरण
मुळांवर चट्टे किंवा जखमा करणारे सूत्रकृमी
- प्रजाती- प्राटायलेनचस कॉफी, रेडॉफिलस सिमीलिस व हेलिकोटायलेनचस मल्टीसिन्कटस
- सूत्रकृमी मुळांच्या पेशीमधून अन्नरसाचे शोषण करतात. त्यामुळे मुळांच्या अक्षाभोवती समांतर रेषेत तपकिरी लाल ते काळ्या रंगाचे लंबाकार डाग तयार होतात.
- मुळांमधील पेशी मरतात. त्यामुळे अन्नद्रव्यांचा पुरवठा कमी होऊन झाडाचा जोम कमी होतो, ते मलूल होते. फळधारणा कमी होते. मुळांअभावी झाडाचे खोड जमिनीवर कोसळते.
मुळांवर गाठी करणारे सूत्रकृमी
- प्रजाती- मेलायडोगायनी इनकॉगनीटा व मेलायडोगायनी जावानिका
- बहुभक्षी सूत्रकृमी आहे, विविध पिकांवर प्रादुर्भाव होतो.
- सूत्रकृमींमुळे मुळांवर गाठी दिसून येतात. मुळातील अन्नरसावर जगतात. मुळे काळी पडून कुजतात. मुळांवर गाठी तयार होऊन वाढ खुंटते.
उपाययोजना
- सूत्रकृमीग्रस्त जमिनीची खोल नांगरट करून २ ते ३ महिने उन्हामध्ये तापू द्यावी. त्यामुळे सूत्रकृमीच्या अवस्था उष्णतेमुळे मरतात.
- पीक फेरपालट करावी. लागवडीपूर्वी जमिनीमध्ये धैंचा किंवा ताग ही हिरवळीची पिके घ्यावीत.
- लागवडीपूर्वी कंद चांगल्या प्रकारे तासून नंतर कंद प्रक्रिया करावी. यासाठी निंबोळीवर आधारित कीटकनाशक ॲझाडीरेक्टिन (१५०० पीपीएम) २० मिलि प्रति लिटर पाण्यात मिसळून ३० मिनिटे प्रक्रिया करावी.(केळी संशोधन केंद्राची शिफारस)
- पाण्याचा योग्य निचरा करावा. बाग नेहमी स्वच्छ ठेवावी.
- बागेमध्ये झेंडूचे आंतरपीक घेतल्यास सूत्रकृमीचा प्रादुर्भाव कमी होतो. झेंडूच्या मुळामधून स्रवणारे अल्फा टर्थेनाईल नावाचे रसायन सूत्रकृमीनाशक असते.
- लागवडीवेळी सुडोमोनास फ्लोरोसन्स (०.५ टक्के डब्लूडब्लू) (२ बाय १०*९ बीजकण प्रति ग्रॅम) २० ग्रॅमअधिक २५० ग्रॅम निंबोळी पेंड पावडर प्रति झाड खोडाभोवती बांगडी पद्धतीने द्यावे. तिसऱ्या व सहाव्या महिन्यात ही प्रक्रिया पुन्हा करावी. (केळी संशोधन केंद्राची शिफारस)
- प्रादुर्भाव जास्त असल्यास केळीचा खोडवा घेणे टाळावे.
संपर्क- डॉ.के.बी.पवार, ९८२२४४३६९२
(अखिल भारतीय समन्वित संशोधन प्रकल्प (केळी), जळगाव.)
केळी पिकामध्ये पाच प्रकारचे सूत्रकृमी जास्त प्रमाणात आढळतात. सूत्रकृमी अतिसूक्ष्म लांबट धाग्यासारखे, पारदर्शक व रंगहीन असतात. त्यांची लांबी ०.२ ते ०.५ मिमी असल्यामुळे ते उघड्या डोळ्यांनी दिसत नाहीत.
केळी पिकामध्ये पाच प्रकारचे सूत्रकृमी जास्त प्रमाणात आढळतात. सूत्रकृमी अतिसूक्ष्म लांबट धाग्यासारखे, पारदर्शक व रंगहीन असतात. त्यांची लांबी ०.२ ते ०.५ मिमी असल्यामुळे ते उघड्या डोळ्यांनी दिसत नाहीत. केळीच्या कंदामध्ये सूत्रकृमीची मादी दररोज ४ ते ६ अंडी घालते, त्यातून छोटे कृमी बाहेर पडतात. हे सूत्रकृमी मुळांच्या टोकांकडून आत घुसून नुकसान करतात.
सूत्रकृमींचे वर्गीकरण
मुळांवर चट्टे किंवा जखमा करणारे सूत्रकृमी
- प्रजाती- प्राटायलेनचस कॉफी, रेडॉफिलस सिमीलिस व हेलिकोटायलेनचस मल्टीसिन्कटस
- सूत्रकृमी मुळांच्या पेशीमधून अन्नरसाचे शोषण करतात. त्यामुळे मुळांच्या अक्षाभोवती समांतर रेषेत तपकिरी लाल ते काळ्या रंगाचे लंबाकार डाग तयार होतात.
- मुळांमधील पेशी मरतात. त्यामुळे अन्नद्रव्यांचा पुरवठा कमी होऊन झाडाचा जोम कमी होतो, ते मलूल होते. फळधारणा कमी होते. मुळांअभावी झाडाचे खोड जमिनीवर कोसळते.
मुळांवर गाठी करणारे सूत्रकृमी
- प्रजाती- मेलायडोगायनी इनकॉगनीटा व मेलायडोगायनी जावानिका
- बहुभक्षी सूत्रकृमी आहे, विविध पिकांवर प्रादुर्भाव होतो.
- सूत्रकृमींमुळे मुळांवर गाठी दिसून येतात. मुळातील अन्नरसावर जगतात. मुळे काळी पडून कुजतात. मुळांवर गाठी तयार होऊन वाढ खुंटते.
उपाययोजना
- सूत्रकृमीग्रस्त जमिनीची खोल नांगरट करून २ ते ३ महिने उन्हामध्ये तापू द्यावी. त्यामुळे सूत्रकृमीच्या अवस्था उष्णतेमुळे मरतात.
- पीक फेरपालट करावी. लागवडीपूर्वी जमिनीमध्ये धैंचा किंवा ताग ही हिरवळीची पिके घ्यावीत.
- लागवडीपूर्वी कंद चांगल्या प्रकारे तासून नंतर कंद प्रक्रिया करावी. यासाठी निंबोळीवर आधारित कीटकनाशक ॲझाडीरेक्टिन (१५०० पीपीएम) २० मिलि प्रति लिटर पाण्यात मिसळून ३० मिनिटे प्रक्रिया करावी.(केळी संशोधन केंद्राची शिफारस)
- पाण्याचा योग्य निचरा करावा. बाग नेहमी स्वच्छ ठेवावी.
- बागेमध्ये झेंडूचे आंतरपीक घेतल्यास सूत्रकृमीचा प्रादुर्भाव कमी होतो. झेंडूच्या मुळामधून स्रवणारे अल्फा टर्थेनाईल नावाचे रसायन सूत्रकृमीनाशक असते.
- लागवडीवेळी सुडोमोनास फ्लोरोसन्स (०.५ टक्के डब्लूडब्लू) (२ बाय १०*९ बीजकण प्रति ग्रॅम) २० ग्रॅमअधिक २५० ग्रॅम निंबोळी पेंड पावडर प्रति झाड खोडाभोवती बांगडी पद्धतीने द्यावे. तिसऱ्या व सहाव्या महिन्यात ही प्रक्रिया पुन्हा करावी. (केळी संशोधन केंद्राची शिफारस)
- प्रादुर्भाव जास्त असल्यास केळीचा खोडवा घेणे टाळावे.
संपर्क- डॉ.के.बी.पवार, ९८२२४४३६९२
(अखिल भारतीय समन्वित संशोधन प्रकल्प (केळी), जळगाव.)
0 comments:
Post a Comment